Königsberg, 1945. Je bent rustig een biertje aan het drinken op de Königstraße en ineens is Hitler verslagen. Je bevindt je plots aan de Leninskiy Prospekt, de ober pakt je biertje af en geeft je een glas wodka terug, de menukaart is niet meer te lezen en je stad heet Kaliningrad. Bam!

Natuurlijk is dit niet zo gebeurd: de stad heeft eerst nog een jaartje in puin gelegen en werd daarna pas hernoemd. De politieke aardverschuiving aan het eind van de Tweede Wereldoorlog heeft zo tot heel veel geografische naamsveranderingen geleid. Hele steden werden hernoemd in afgepakte gebieden, maar denk bijvoorbeeld bij ons ook aan al die Churchilllanen en Rooseveltlanen, waaronder de voormalige Noorder- en Zuider-Amstellaan in de Rivierenbuurt in Amsterdam. (Wie de heren Maas en Waal precies waren, en wat die hebben gedaan voor onze vrijheid, is me tot op heden onduidelijk.)

Ow, ik moet bijna huilen van deze vijver.

Veelal zijn het afgelopen oorlogen die namen doen wijzigen, maar dat hoeft niet altijd. In Montréal waren ze eens van plan om Avenue du Parc te hernoemen naar Avenue Robert Bourassa, een vrij nietszeggende politicus. Dit werd door protesten gelukkig voorkomen. Veel stegen en basisscholen zijn vernoemd naar Amalia, de toenmalig nieuwste telg in de familie Van Oranje, en Willem Duys heeft een heel trieste vijver naar zich vernoemd gekregen. Alleen bestond die vijver daarvoor nog niet, dus dat telt niet echt als een naamswijziging.

Tot nu hebben we als mogelijke aanleidingen voor naamswijzigingen in aflopende volgorde van geldigheid gezien: politieke verschuivingen, politieke verveling of uitbreiding van een willekeurige familie. Een aanleiding die het naar mijn mening niet eens tot dit lijstje schopt is het aantrekken van buitenlandse toeristen. Toch is dat precies wat er gebeurd is in aardappelland Oost-Groningen. Tot 2007 lag daar Nieuweschans, met name bekend vanwege de grensovergang met Duitsland. In 2007 echter is samen met het nabijgelegen kuuroordcentrum besloten om de plaats Bad Nieuweschans te noemen, teneinde meer Duitse toeristen aan te trekken. Laat me even uitleggen voor welke opties ze niet hebben gekozen: het hernoemen van slechts de officiële Duitse vertaling naar Bad Neuschanz, een likje verf op het kuuroordcentrum of het aanstellen van slechte clowns. Iedereen weet dat Duitsers op een gebrek aan humor afkomen als vliegen op de stroop!

Je hebt baden, en je hebt Baden Baden.

We kennen allemaal het voorvoegsel Bad(en) uit de Duitse plaatsnamelarij, om aan te geven dat het een badplaats betreft, bijvoorbeeld bij het hilarische Baden Baden. Dit woord komt uit het Oudhoogduits, en betekent daar onder andere kuuroord. Dit in tegenstelling tot het Nederlands, waar bad naast de verleden tijd van bidden slechts ‘badkuip’ of ‘gelegenheid tot zwemmen’ als betekenis heeft. Badplaats mag dus wel, omdat dat als samenstelling ‘plaats waar je kunt zwemmen’ betekent. Maar het losstaande bad (enkelvoud) heeft in het Nederlands die betekenis niet.

Wie heel goed in de Van Dale kijkt, ziet dat het wel is toegestaan als achtervoegsel, waar het vervangen mag worden door ‘aan Zee’. De naam van het Zeeuwse Cadzand-Bad, dat daadwerkelijk aan zee ligt, is dus wel correct. Opmerkelijk is dat dit ook een grensplaats is, maar dan tegen de Belgische grens. Nieuweschans heeft een door het Duits geïnspireerd voorvoegsel gebruikt, terwijl Cadzand-Bad voor de Franse achtervoegselstijl heeft gekozen. Denk aan Aix-les-Bains – overigens net zo hilarisch als Baden Baden, want Aix betekent ook al kuuroord. (Van aquae – wateren, waar ook de naam Aken weer vandaan komt. Maar genoeg met die uitlegjes!)

Ik kan niet wachten tot we meer plaatsnamen gaan veranderen om toeristen te trekken! De Britten kunnen naar Arnhem-upon-Netherrhine en Japanners naar Lyuuwaaden-toshi. Oostenrijkers gaan skiën in Snowworld bij Süssermeerl, terwijl Arabieren kamelen kunnen gaan rijden in Dierenpark Foort-el-Amer. Pakistanen, die houden maar vakantie in eigen land. Die hebben al hun eigen kuuroord in Islama-Bad.

1 ster voor Bad Nieuweschans, want het bevordert wel weer de Europese eenwording, en daar ben ik een en al voor!