Vanavond wordt in de Rode Hoed te Amsterdam gevierd dat het zevende en laatste deel van het Verzameld werk van Karel van het Reve is verschenen. De kaartjes voor deze bijeenkomst zijn uitverkocht, maar ik mag gratis naar binnen, omdat ik als vrijwilliger heb bijgedragen aan de totstandkoming van zes delen van dat Verzameld werk.

Ik meldde mij daarvoor in 2007 aan, deels omdat ik graag wilde dat het Verzameld werk er zou komen, deels in de vage hoop dat er betaald werk uit zou voortvloeien. Dat Verzameld werk is er dus gekomen, maar dat betaalde werk niet. Niet bij Van Oorschot althans.

Eén of twee keer per jaar kreeg ik een stapel A4’tjes met teksten van Karel toegestuurd. Die teksten waren overgetypt uit kranten of tijdschriften. Bijgesloten waren de fotokopieën van die teksten, met het verzoek om het geheel te collationeren. Ik vond het schitterend klinken, maar wist niet wat het woord betekende. Het houdt in dat je moet nakijken of iemand iets goed heeft overgeschreven.

Ik werd erg zenuwachtig van die opdracht. Aanvankelijk kun je je niet voorstellen dat iemand zich vergist bij het overschrijven, maar zodra je fouten begint te ontdekken en begint in te zien dat een fout snel gemaakt is, word je gepijnigd door de vraag of je ze er allemaal wel hebt uitgehaald. Het omdraaien van werkwoordsvormen was een vaak terugkerende verschrijving. Ik verzin een voorbeeld: Karel schrijft ergens ‘gevonden kunnen worden’. De overschrijver maakt ervan: ‘kunnen worden gevonden’. Dan zette ik een krabbel in de kantlijn.

Vermoedelijk per ongeluk ontving ik eens drukproeven. Die stuurde ik voor de zekerheid ook maar gecorrigeerd terug: Dokter Faustus moest zijn Doctor Faustus, Lavrecki moest zijn Lavretski. Ik veranderde Lukacz in Lukács (een suggestie die ze in de hoofdtekst hebben overgenomen, al is dit nagelaten in het register). Ook Karel zelf vergiste zich wel eens. In de inleiding bij Een grote bruine envelop, een keuze uit eigen werk, schrijft hij dat hij uit acht van zijn eigen boeken geen opstellen heeft opgenomen. Vervolgens noemt hij die titels. Dat zijn er maar zeven. Krabbel.

klik voor groter
(klik dan, toe dan)

Een deel van de aantrekkingskracht van zijn proza is de schijnbare onbeholpenheid waarmee hij formuleert. Ik herinner mij deze zin uit het vierde deel, een zin die overigens uitstekend samenvat wat hem veel heeft beziggehouden: ‘Zoals bekend is het grote probleem als iets mooi is, hoe dat komt.’ Er is geen schrijver, behalve zijn jongere broer Gerard, die zo’n zin zou laten staan. Een ander voorbeeld dat me te binnenschiet komt uit Geschiedenis van de Russische literatuur. Daar staat bij de bespreking van Jevgeni Onegin: ‘Hij wordt op haar verliefd en schrijft haar daar een brief over.’ Die zin is heel komisch. Ik denk dat de meeste mensen iets zouden schrijven als: ‘Hij schrijft haar een brief dat hij verliefd op haar is geworden.’ Of: ‘Hij wordt op haar verliefd en laat haar dit per brief weten.’ Die constructie van Karel gebruik je eerder als je iets alledaagser dan Grote Gevoelens wilt meedelen: ‘Hij heeft last van het jeugdhonk en schrijft de gemeente daar een brief over.’

De boeken zijn prachtig: ze zijn gebonden, heel dik en verhoudingsgewijs niet duur: elke band telt ongeveer 800 bladzijden en kost maar 45 euro. Dit vertel ik niet omdat ik stiekem toch iets aan een verkocht exemplaar zou verdienen, maar omdat ik vind dat iedereen Karel van het Reve zou moeten lezen.

Ik heb veel zin in vanavond. Hopelijk word ik minder dronken dan op de borrel die werd gegeven ter gelegenheid van het verschijnen van de eerste twee delen. Toen nam ik afscheid van de hoofdredactrice met de woorden ‘bedankt man’.

Deze bijdrage verscheen op 6 december in de Volkskrant.