Ik ben natuurlijk vergeten hoe hij heet, maar de presentator van Geheugentrainer sluit het programma altijd af met een mop. Het is de bedoeling dat die mop moet worden doorverteld. Dat is slim bedacht, want het is veel moeilijker om alle manen van Saturnus of de magen van een koe te onthouden. Een spreekwoord, sprookje of gedicht zou ook goed passen – die vaak ook door mondelinge overlevering worden bewaard – maar dat is minder eenvoudig: in tegenstelling tot bij een mop, die nog enige vrijheid toestaat, is het bij een gedicht niet de bedoeling dat je naar eigen inzicht woorden of bijzonderheden toevoegt (‘Het sneeuwt en het is december’).

Het voordeel dat moppen gemakkelijk kunnen worden onthouden en voorgedragen, is tevens het grootste nadeel. Iedereen kan het en, erger nog, iedereen doet het. Ik kan me geen verjaardag herinneren zonder dat iemand de gruwelijke vraag stelt: ‘Ken je die van…?’ En dan begint het: de eindeloze reeks geslachtsdelen, copulaties en abnormaliteiten waarnaar je gedwongen bent te luisteren. Het is een virus dat van iedereen acuut bezit neemt. Het is een op hol geslagen kernfusie. Probeer vooral niet een gesprek te beginnen of te informeren of iemand nog iets te drinken wil, want niemand wil uit de roes van deze maatschappelijk gelegaliseerde ongein gewekt worden.

Als de laatste mop ogenschijnlijk is verteld, staart iedereen half lachend naar het plafond, in de hoop dat hij zich de zoveelste flauwiteit zal herinneren, om vervolgens het zoveelste doktersbezoek onder de aandacht te brengen. Ik heb eens iemand letterlijk een kwartier lang op een verjaardag moppen horen vertellen, telkens onderbroken door, ‘en ken je die van?’ (Nee, en het interesseert me niet.) Ron Brandsteder zou het niet overleefd hebben.

Klik voor lacher

Misschien zijn het ook de verkeerde moppen. Ik weet het niet. Zo moet ik erg lachen om de verhalen en grappen die de personages uit De avonden elkaar vertellen. Het verschil is wel dat ze in de roman zeer functioneel zijn doordat ze de beklemmende sfeer versterken. Wellicht zijn alle moppen die ik ooit heb gehoord wel leuk als ik ze in een roman zou tegenkomen, maar dat lijkt me eigenlijk erg onwaarschijnlijk.

Ken je die van het afgeslachte verjaardagsbezoek? Nee? Jammer.

N.B. Om onduidelijke redenen vereenzelvigt een journalist van nu.nl moppen met humor.

Deze recensie verscheen op 22 maart in de Volkskrant.