Aan de Nederlandse universiteiten is het gebruik dat een promovendus zich tijdens zijn promotie door twee paranimfen laat begeleiden. Die paranimfen hoeven niet veel te doen. Vroeger moesten ze de vragen van de promotiecommissie kunnen beantwoorden als de promovendus onwel werd, of moesten ze hem beschermen als de gemoederen zo hoog opliepen dat de hoogleraren hem wilden slaan.

Vorige week was ik paranimf, en ik ben blij dat het tegenwoordig niet meer tot handgemeen komt, want ik ben nogal klein van stuk (hoewel ik die 73-jarige emeritus wel had kunnen hebben, geloof ik). Er komt weinig bij kijken: je trekt een rokkostuum aan, je neemt pen en papier mee voor de promovendus en je maakt met zijn drieën een buiging naar het College van Decanen en naar de promotiecommissie. Dat laatste ging zo verschrikkelijk mis dat een van de hoogleraren de slappe lach kreeg. Naderhand begreep ik dat we eruit hadden gezien als marionetten in de handen van drie dronken boosaardige geesten.

Een andere taak van de paranimfen – behalve het aannemen van de cadeaus op de receptie – is te voorkomen dat de promovendus zich van de zenuwen het leven beneemt. Dat ging best goed. Ik denk dat het minder goed zou zijn gegaan als het daadwerkelijke slagen zou hebben afgehangen van die bijeenkomst. Het is namelijk zo dat je daar niet komt te staan als ze je proefschrift onvoldoende vinden.

Sterker nog, het is bijzonder moeilijk om aan het einde van de plechtigheid niet als doctor naar buiten te lopen. Zelfs als je gedurende die drie kwartier zo ongeveer alles herroept wat je in je proefschrift hebt geschreven, gedetailleerd beschrijft hoe je het bed hebt gedeeld met de vrouw, de vriendin én de dochters van de rector magnificus, de promotiecommissie een stel windbuilen noemt en de pedel een klap met zijn eigen staf verkoopt, dan nog is de kans tamelijk groot dat je met een bul naar buiten loopt.

Klik voor groter

Maar daarvoor doe je natuurlijk geen vijf jaar onderzoek. En zo was ik er getuige van dat mijn vriend de vragen van de promotiecommissie bevredigend beantwoordde, niemand nodeloos belasterde en gepromoveerd naar buiten liep. Cum laude.

Deze recensie verscheen op 14 juni 2012 in de Volkskrant.